პირველი ღმერთები

ურანოსი

   ურანოსი (ბერძნ. Οὐρανός) რომაულად კაულუსი ბერძნული მითოლოგიის მიხედვით ცის ღმერთია. იგი გეას შვილი და ქმარია. გეამ იგი ეროსის მეშვეობით გააჩინა. ურანოსთან ერთად სამყაროში პირველი მამრობითი ელემენტი შემოვიდა. ორივენი უძველეს ღმერთებს განეკუთვნებიან. თავად ურანოსი კი სამყაროს პირველი გამგებელი იყო. მან გეასთან ერთად შვა: მთები, ზღვები, ტიტანები, ციკლოპები, ნიმფები და ასხელიანები. ურანოსის თავისი შვილებისადმი სიძულვილით გამოირჩევოდა და გეას ძლიერ ტკივილს აყენებდა. დედამისის ტანჯვის შესამსუბუქებლად კრონოსმა მამამის ურანოსს ნამგლით ფალოსი მოჰკვეთა. დაღვრილი სისხლი და სპერმა იმდენად ნაყოფიერი იყო რომ მისგან გაჩნდნენ ერინეები და აფროდიტე. ამის შემდეგ შეუძლებელი გახდა ურჩხულთა ახალი თაობის წარმოშობა და ტახტი კრონოსს დარჩა. მას მიეძღვნა IV ორფიკული ჰიმნი და მის საპატივსაცემოდ პლანეტას ეწოდა ურანი.

შვილები

გეასთან

ტიტანები:

ოკეანოსი

თეტისი

კოოსი

ფებე

ჰიპერიონი

თეია

იაფეტი

თემიდა

კრიოსი

მნემოზინა

კრონოსი

რეა

ციკლოპები:

ბრონტესი

სტეროპესი

არგესი

ასხელიანები:

ბრიარეოსი

კოტოსი

გიესი

მარტო

ერინეები:

ალექტო

მეგაირა

ტიზიფონე

გიგანტები:

ალკიონევსი

ათოსი

კლიტიოსი

ენკელადოსი

პორფირიონი

ეჩიონი

თეოდამასი

აფროდიტე

მელიადები

Categories: პერსონიფიცირებული მცნებები, პირველი ღმერთები | 4 Comments

ეთერი

   ეთერი  (ბერძნ. Αἰθήρ) – მთის ჰაერი ბერძნულ მითოლოგიაში არის ატმოსფეროს ზედა ფენა, სადაც ღმერთების სამყოფელია.  იგი ორფიკულ ჰიმნებში მოხსენიებულია როგორც სამყაროს სული და ყოველი ცოცხალის უმნიშვნელოვანესი სასიცოცხლო ელემენტი. არქაულ ხანაში (ძვ. წ. VII – VII სს) მიიჩნეოდა, რომ გარდაცვლილი ადამიანის სული ეთერში ადიოდა, ხოლო სხეული გეას მიებარებოდა. ჰესიოდეს „თეოგენიის“ თანახმად იგი არის ერებოსის და ნიქტას შვილი და ჰემერას ძმა. ელინურ კულტში ეთერს ჰქონდა სიწმინდეები, თუმცა მისთვს ტაძრები არ აუშენებიათ. ეთერი ცნობილი იყო, როგორც „ზევსის დამცავი კედელი“, რომელიც ტარტაროსს კოსმოსისგან შემოზღუდავდა. ეთერი იყო ერთ-ერთი „სამი აირიდან“ , ხოლო დანარჩენი ორი იყო ქაოსი, რომელიც მოკვდავთა სამეფოში სუფევდა და ტარტაროსის ერებოსი. ბერძენი პოეტი ალკმენე ეთერს ურანოსის შვილად ასახელებდა. მას ასევე „აკმონად“ მოიხსენიებენ.

Categories: პირველი ღმერთები | დატოვე კომენტარი

მოირები

   მოირები (ბერძნ. Μοῖραι ), ზევსის და თემიდას შვილები ბედისწერის ქალღმერთები არიან ბერძნულ მითოლოგიაში. თავდაპირველად მიიჩნეოდა, რომ ყველა ადამიანს თავისი მოირა ყავს თუმცა რელიგიის დახვეწის შედეგად მათი რიცხვი სამამდე დავიდა.

კლოტო      – „მარგუნებელი“   რთავს ძაფს

ლაქესისი   – „ბედი“  ძაფის სიგრძეს განსაზღვრავს

ატროპოსი  – „ხვედრი“           ჭრის ძაფს

33თავიდან მიიჩნეოდა რომ მოირები ნიქტას (ღამე) შვილები იყვნენ, მაგრამ შეიძინეს რა უდიდესი დატვირთვა რელიგიაში ზევსის და თემიდას შვილებად აღიარეს. ისინი უდიდეს ძალას ფლობდნენ. მოირა კლოტომ თავად ათენას არგუნა ქალწულობა. მოირები  პირნათლივ ასრულებდნენ თავის საქმეს და ყველა ადამიანს დროულად აგზავნიდნენ საიქიოში. მათი ხელის შეშლა ვერც ზევსმა შეძლო, როდესაც მან მოინდომა ტროის ომის მონაწილე სარპედონის გადარჩენა.

33რომაულ ვარიანტში მოირებს პარკებს ეძახდნენ და თითოეულს ერქვათ: ნონა, დეციმა და მორტა. მათი ტაძარი მდებარეობდა კორინფეში.

მოირებს მიეძღვნათ LIX ორფიკული ჰიმნი.

Categories: პერსონიფიცირებული მცნებები | ტეგები: , | დატოვე კომენტარი

ტარტაროსი

   ტარტაროსი (ბერძნ. Τάρταρος) არის ჰესიოდეს მიხედვით მიწის უღრმესი ნაწილი.იგი ჰადესის (საიქიოს) უღრმესი ნაწილია და დედამიწის პირიდან ისევე დაშორებული, როგორც ცა. მას გარს აკრავს სამმაგი სიბნელე და რკინის კედელი (ზოგი ვარიანტით სამმაგი სპილენძის კედელი). ტარტაროსს აქვს პოსეიდონის დამზადებული სპილენძის კარები. მის ირგვლივ გამუდმებით ბობოქრობს ქარი. ტარტაროსში თავდაპირველად ჩაყარეს კრონოსი და დამარცხებული ტიტანები მათ ასხელიანი გოლიათები— ჰეკატონხეირები დარაჯობენ. ტარტაროსი ზოგჯერ ჰადესთანაცაა გაიგივებული. ქრისტიანულ რელიგიურ წარმოდგენაში ტარტაროსს ცვლის ჯოჯოხეთი, ჰადესს კი საიქიო.საიქიოში ყველა მიდის, ჯოჯოხეთში კი დიდი დამნაშავეები ხვდებიან. ტარტაროსი ხშირად ბოროტ არსებადაა მიჩნეული, იგი ეშმაკების  მეთაური და წინამძღოლია.

პლატონი ქრ.შ-მდე 400 წ. „გორგიაში“ (დიალოგი) წერს, რომ სულები სიკვდილის შემდეგ განიკითხებიან და ვინც სასჯელს მიიღებს ტარტაროსსში გაიგზავნება. ჰესიოდე თანახმად ტარტაროსი ისეთი ღრმა იყო, უზარმაზარი ლოდი რომ ჩაგეგდო ფსკერის მიღწევას ცხრა დღე მოანდომებდა. ილიადაში ზევსი ამბობს „როგორც ცაა მაღალი, ისე ტარტაროსია ღრმა“. როდესაც კრონოსი გამეფდა, მან ტარტაროსის მცველად დააყენა მორიელის კუდიანი დემონი კამპე. ზევსა კამპე მოკლა როდესაც ციკლოპებს და ასხელიანებს ათავისუფლებდა ტიტანებთან საბრძოლველად. მან ტიტანების დამარცხება შეძლო და ყველა მათგანი ეპიმეტის, მეტისისა და პრომეთეს გარდა ტარტაროსში გამოამწყვრდია. ტარტაროსში გამოამწყვდია ასევე კრონოსი და ტიფონიც.

Categories: პირველი ღმერთები, სხვა | დატოვე კომენტარი

ერებოსი

   ერებოსი (ლათ. Erebus, ბერძნ. Ἔρεβος )  წარმოიშვა ქაოსისგან და ბერძნულ მითოლოგიაში იყო ერთ-ერთი პირვანდელი ღმერთი, რომელიც განასახიერებდა წყვდიადს. ის იყო ნიქტას (ღამე) ძმა და ეთერის (სინათლის) მამა. მან ნიქტასთან შვა ეთერთან ერთად ჰემერა (დღე). მითის თანახმად ერებოსი იყო ჰადესის ნაწილი, რომელშიც ადამიანი სიკვდილისთანავე ხვდებოდა. როდესაც ქარონს მიცვალებულთა სულები აქერონის (სტიქსი) გავლით ქვესკნელში მიჰყავდა, ისინი შედიოდნენ ტარტაროსსში, საიქიოში. ერებოსი ხშირად გამოიყენებოდა ჰადესის, ქვესკნელის ღმერთის სინონიმად და ერქვა საიქიოს ყველა იმ ბნელ ნაწილს, სადაც  ადამიანის სულს გავლა უხდებოდა.

Categories: პირველი ღმერთები, სხვა | დატოვე კომენტარი

ნიქტა

   ნიქტა (ლათ.Nyx, ბერძ.Νύξ) არის ღამის ღვთაება ბერძნულ მითოლოგიაში. ჰესიოდეს თანახმად ნიქტა იშვა ქაოსისგან და სამყაროს შექმქმნელ ერთ-ერთ პირვანდელ პოტენციას წარმოადგენს. ერებოსმა (წყვდიადი) და ნიქტმა შვეს ეთერი (სინათლე) და ჰემერა (დღე).  ნიქტამ შვა: მოროსი (ხვედრი), აპატე (ტყუილი), მორი (ბედი), ონირა (ოცნება), კერი (ნგრევა), ტანატოსი (სიკვდილი), ოიზუსი (ტკივილი), ჰიპნოსი (ძილი), ჰესპერიდე (აისი და დაისი), კერები (სიკვდილის ღვთაებები), ნემესისი (წყევლა და შურისძიება), ფილოტესი (სიყვარული), ერისი (ბრძოლა), გერაი (სიბერე), მომოსი (განკიცხვა) და ასევე ქარონი რომელსაც გარდაცვლილთა სულები სტიქსის მდინარეზე გადაყავდა.

ნიქტას სამყოფელი მდებარეობს ტარტაროსის სიღრმეებში მისი შვილების ტანატოსის (სიკვდილი) და ჰიპნოსის (ძილი) გვერდით. აქ, ნიქტა და  ჰემერა (დღე) ხვდებიან ერთმანეთს ერთმანეთის ჩანაცვლებით და დედამიწას უვლიან გარსს.

ბერძენი გეოგრაფი პაუსანიასი ნიქტას შთამომავლებს უწოდებდა „ნემეზისს“.

ნიქტას საპატივსაცემოთ მისი სახელს ატარებს ორი ციური სხეული. ერთ-ერთი მათგანი ასტეროიდია (№3908) და მეორე პლუტონის ერთ-ერთი თანამგზავრი სამიდან, რომელიც აღმოაჩინეს 2005 წელს,ხოლო სახელი „ნიქტა“ მიანიჭეს 2006 წლის 26 ივნისს.

Categories: პირველი ღმერთები, სხვა | 4 Comments

ეროსი

   ეროსი (ბერძნ. Έρως),ბერძნული მითოლოგიის ერთ–ერთი უძველესი ღვთაებაა. იგი სამყაროს საწყისად მიაჩნდათ. ითვლებოდა ბუნების სტიქიური, შემოქმედებითი ძალების ღვთაებადაც. ეროსის მშობლებად ქაოსი და ურანოსი (ზოგჯერ ქაოსი და გეა) ითვლებოდა. მოგვიანებით ეროსი არესის და აფროდიტეს ვაჟად მიიჩნიეს. გვიანდელი მითების თანახმად ახლადშობილი ეროსი კინაღამ მოკლა ზევსმა, მაგრამ აფროდიტემ იხსნა იგი და უღრან, დაბურულ ტყეში გადამალა, სადაც მას ძუ ლომი ზრდიდა.

ზოგჯერ ეროსი გაზაფხულის ღმერთადაც მიაჩნდათ. ეროსი განაგებდა და მფარველობდა ადამიანების და ღმერთების შინაგან ბუნებას და ზნეობას. ეროსის სიძლიერის წინაშე უკან იხევდნენ როგორც ადამიანები, ასევე ღმერთები. შედარებით გვიან ეროსი ხდება სიყვარულის ღმერთი, აფროდიტეს თანამგზავრი და მოციქული. ეროსის მშვილდიდან ნასროლი ოქროს ისარი არ ცდება არც ღმერთებს და არც ადამიანებს. შეაქვს მათს სულსა და ხორცში სიყვარულის მძაფრი გრძნობა, რომელსაც თან ახლავს სიხარული, ბედნიერება, ტკივილი და ზოგჯერ დაღუპვაც. ეროსი ითვლება არა მხოლოდ ქალ–ვაჟის, არამედ მეგობრული სიყვარულის ღმერთადაც. ელინისტურ ეპოქაში წარმოიშვა აზრი მრავალი ეროსის არსებობის შესახებ. რომში ეროსს ხან ამორს უწოდებდნენ (ლათ. amor – სიყვარული, ქართულში ფრანგულიდანაა შემოსული და ამური ეწოდება), ხან კუპიდონს (cupido – გულით ნდობა, ვნებიანი სიყვარული). თანდათანობით ეროსი გახდა მწუხარებაში დამშვიდების ღვთაება. ამიტომ საფლავებზე ზოგჯერ მისი პატარა ქანდაკებები გვხვდება. მართალია საბერძნეთში ფართოდ იყო გავრცელებული ეროსის კულტი, მაგრამ არა მისი ტაძრები. ეროსის ყველაზე მეტად ცნობილი ტაძარი განლაგებული იყო თესპიაში, სადაც ხუთ წელიწადში ერთხელ ეროსისადმი მიძღვნილი დღესასწაულები ეროტიდიები იმართებოდა.

Categories: პირველი ღმერთები, სხვა | დატოვე კომენტარი

გეა

 

   გეა (ბერძ. Γαία) განასახიერებს დედამიწას ბერძნულ მითოლოგიაში. ჰესიოდეს თეოგონიის მიხედვით გეამ გააჩინა ცა, მთები და ზღვა. გეამ ურანოსთან (ცა) შვა ტიტანები, ციკლოპები და ასხელიანები. გეამ პონტოსთან (ზღვა) შვა: ნერეი (მშვიდი ზღვა), ტაუმასი (ზღვის საოცრება), ფორკისი (ღელვა), კეტო (ზღვის ურჩხული) და ევრიბია (ზღვის ძალა).

ურანოსმა გადამალა ტარტაროსში (გეას ნაწლავები ) ასხელიანები და ციკლოპები რათა მათ დედამიწაზე სიბოროტე არ ჩაედინათ. ეს გეას ძალიან ეწყინა და შექმნა ალმასივით მყარი და ბასრი ნამგალი და მოუხმო კრონოსს და მის ძმა ტიტანებს რათა დამორჩილებოდნენ მას. მხოლოდ კრონოსმა უმცროსმა ტიტანმა ისურვა ეს. მან გამოართვა ნამგალი და როდესაც კრონოსი გეას შერწყმისთვის მიუახლოვდა დაასაჭურისა იგი.  სისხლისგან გეამ წარმოშვა შემდეგი ღმერთების თაობა, რომლებიც იყვნენ ერინიები (შურისძიების ქალღმერთები) , ჯავშნოსანი გიდანტები და იფნის/კოპიტის ხის ნიმფები სახელად მელიაე ( ითვლებოდნენ ზევსის მომლელებად). ზღვაში ურანოსის ტესტიკულისგან წარმოიშვა სიყვარულის ქალღმერთი აფროდიტე. როგორც კრონოსმა დაამარცხა ურანოსი, ისე კრონოსი უნდა დაემარცხებინა კრონოსისა და რეას შვილს ზევსს. ამასობაში ტიტანებმა გაანთავისუფლეს ციკლოპები და კრონოსი გახდა მეფე „ოქროს ხანაში“.

გეამ ასევე ერისპევსს მიანიჭა უკვდავება.

Categories: პირველი ღმერთები, სხვა | დატოვე კომენტარი

Blog at WordPress.com.